Sztuczna inteligencja zmienia europejski biznes, ale tylko 5 proc. firm potrafi ją efektywnie wykorzystać. Jak przełamać tę barierę?

To zjawisko szczególnie mocno dotyka sektor MŚP, gdzie bariery kompetencyjne, finansowe i organizacyjne skutecznie hamują cyfryzację. Tymczasem to właśnie tempo integracji AI z codziennymi procesami będzie w najbliższych latach decydować o pozycji konkurencyjnej polskich firm na tle Europy, a także o ich bezpieczeństwie. Blisko połowa pracowników już korzysta z AI, ale bez wiedzy przełożonych, korzystając z nieautoryzowanych narzędzi.

Sztuczna inteligencja niezaprzeczalnie stała się jednym z najważniejszych czynników przewagi konkurencyjnej. Jej potencjał jest dobrze udokumentowany: według analiz McKinsey generatywna AI może zwiększyć produktywność pracy w stopniu, który przełoży się na globalny wzrost PKB nawet o 4,4 bln dolarów rocznie. Jednocześnie jednak badania Boston Consulting Group pokazują, że zaledwie około 5 proc. firm na świecie potrafi wykorzystać AI na dużą skalę i osiągać z tego wymierne korzyści. Aż 60 proc. przedsiębiorstw inwestujących w tę technologię nie widzi żadnych istotnych efektów biznesowych.

Ta dysproporcja nie wynika z braku ambicji. Europejskie firmy – w tym polskie – deklarują rosnące zainteresowanie automatyzacją i cyfryzacją procesów. Według Eurostatu już prawie 20 proc. przedsiębiorstw w UE korzysta z narzędzi AI, szczególnie z sektorów informacyjnego i komunikacyjnego. Pod względem poziomu cyfryzacji firm Polska zajmuje dalekie, 23. miejsce wśród krajów UE. Komisja Europejska zwraca m.in. uwagę na niski poziom umiejętności cyfrowych społeczeństwa.

Według Deloitte w Polsce 55 proc. firm przeznacza powyżej 10 proc. budżetu technologicznego na rozwiązania wykorzystujące sztuczną inteligencję, ale tylko 5 proc. generuje dzięki nim więcej niż ¼ swoich przychodów. W polskim sektorze mikroprzedsiębiorstw, jak podaje Krajowe Centrum Badań Sztucznej Inteligencji, pozytywny stosunek do rozwiązań AI wykazuje 75 proc. firm, ale jedynie 16 proc. korzysta z nich regularnie.

Dlaczego wdrożenia AI tak często zawodzą?

Najczęściej barierę w skutecznym wdrażaniu sztucznej inteligencji w firmach stanowią brak kompetencji i czasu oraz obawy przed kosztami. Inwestycje w narzędzia, integrację i szkolenia wymagają wiedzy i orientacji w temacie, a potencjalne zyski w stosunku do kosztów bywają trudne do opisania i uzasadnienia, zwłaszcza w sektorze MŚP. W efekcie wiele organizacji odkłada decyzję o wdrożeniu lub ogranicza się do pojedynczych funkcji. Obawy mniejszych firm budzą również kwestie prawne w związku z EU AI Act, którego przepisy są stopniowe wdrażane w życie od dwóch lat. Są jednak dostępne narzędzia, które, jak Factorial, są w pełni zgodne z wymaganiami tej dyrektywy.

Dodatkowy problem stanowi fakt, że rozwiązania AI najlepiej działają tam, gdzie procesy są ustandaryzowane, a dane kompletne i uporządkowane. Tymczasem w wielu firmach HR, finanse czy operacje funkcjonują w sposób rozproszony i nieustandaryzowany, co utrudnia automatyzację.

Zresztą nawet teoretycznie udane wdrożenia nie zawsze przekładają się na szeroką transformację cyfrową. Brakuje kompetencji, czasu i zasobów, aby wprowadzić spójne narzędzia AI we wszystkich aspektach działania firmy, np. zarządzaniu całym cyklem pracy pracownika czy w kluczowych procesach operacyjnych. Dlatego tylko niewielka grupa przedsiębiorstw osiąga spektakularne efekty.

Na marginesie warto zwrócić uwagę na fakt, że wielu pracowników już wspomaga się w swojej pracy sztuczną inteligencją – ale w sposób nieautoryzowany, bez przestrzegania zasad bezpieczeństwa. Według najnowszych statystyk aż 45 proc. pracowników przyznaje się do używania AI bez wiedzy przełożonych, a 38 proc. udostępniło narzędziom AI wrażliwe dane firmowe. Incydenty związane z tym zjawiskiem, tzw. Shadow AI, kosztują firmy średnio o 670 tys. dolarów więcej niż standardowe wycieki. To najsilniejszy argument za systemowym wsparciem (jak Factorial), które zamienia partyzantkę w bezpieczny model biznesowy.

Polska potrzebuje przyspieszenia transformacji cyfrowej

W nadchodzącej dekadzie to właśnie tempo i jakość integracji AI z procesami biznesowymi będą decydować o konkurencyjności europejskich firm. Region CEE, w tym Polska, ma szczególny potencjał – dynamiczny sektor MŚP, rosnące kompetencje technologiczne i silną kulturę przedsiębiorczości. Jednocześnie poziom automatyzacji procesów HR czy finansowych wciąż pozostaje niższy niż w Europie Zachodniej. Według danych PFR tylko ⅕ polskich przedsiębiorstw ma wysoki lub bardzo wysoki poziom cyfryzacji, co daje nam 21. miejsce wśród krajów UE. Potrzebne są mechanizmy, które nie tylko obniżają koszty wdrożeń, ale także pomagają firmom w budowaniu kompetencji i skalowaniu projektów. Istnieje wiele różnorodnych programów wsparcia finansowego i kompetencyjnego, jak np. Fundusz Akceleracyjny Factorial AI o wartości 10 mln euro. Jego celem jest wsparcie małych i średnich przedsiębiorstw w przyspieszeniu cyfryzacji procesów HR, finansowych i operacyjnych oraz w praktycznym wdrażaniu sztucznej inteligencji.

Polski rynek charakteryzuje się dużą dynamiką i coraz wyższą produktywnością, ale wiele firm nadal jest zarządzanych za pomocą papierowych dokumentów i Excela. Mamy ambicje na miarę Doliny Krzemowej, a narzędzia zarządzania z epoki rewolucji przemysłowej. Czas marnowany na rutynową administrację to ogromny ukryty koszt, jaki ponoszą dziś polscy przedsiębiorcy i pracownicy. Ekscytujemy się debatą o 4-dniowym tygodniu pracy, a prawda jest taka, że w wielu polskich firmach pracownicy już teraz wykonują sensowną pracę tylko przez 3 dni, a pozostałe 2 dni tracą na wypełnianie tabelek, raportowanie i walkę z biurokracją.

Automatyzacja procesów HR, naliczania wynagrodzeń, zarządzania wydajnością czy planowania zasobów staje się nie tylko sposobem na zwiększenie efektywności, lecz także warunkiem utrzymania konkurencyjności i bezpieczeństwa. Firmy, które skutecznie inwestują w cyfryzację, szybciej budują przewagę – w kolejnych latach rola sztucznej inteligencji w zarządzaniu biznesem będzie tylko rosła. Automatyzacja procesów kadrowych, analityka predykcyjna, generatywne narzędzia wspierające menedżerów – to nie futurystyczne wizje, lecz standard, który szybko się upowszechnia.

Autor: Tomasz Wykowski, Country Manager Poland Factorial, ekspert z zakresu technologii HR i automatyzacji zarządzania biznesem