Prompt: co to jest i jak pisać go tak, żeby AI naprawdę pomogła

Prompt to instrukcja dla modelu. Brzmi banalnie, ale od jakości polecenia zależy 80% efektu. Poniżej dostajesz prosty schemat, przykłady dobrych i złych promptów oraz gotowe szablony do pracy.

Prompt to wiadomość, w której mówisz AI, „kim ma być”, co ma zrobić, na jakiej podstawie i w jakim formacie oddać wynik. To nie jest magia, tylko brief. Dobry prompt usuwa domysły i ogranicza „zmyślenia”. Ja zanim wpiszę prompt, najpierw szczegółowo opisuję sobie to zlecenie dla AI w notatniku. Potem przeklejam do okienka chataGPT. Nie idę zatem "na żywioł".

Jak układać dobry prompt:

• Rola: do jakiej pracy ma „wejść” model.
• Cel: jeden, konkretny wynik.
• Kontekst: źródła, ograniczenia, definicje.
• Format: jak ma wyglądać odpowiedź (długość, pola, struktura).
• Kryteria jakości: co sprawdzić, czego unikać, kiedy napisać „nie wiem”.

Przykłady

Streszczenie raportu

Źródło: masz PDF lub długą notatkę.

Zły prompt
„Streść to.”
Problemy: brak celu (jak długie), brak odbiorcy, brak wymogu źródeł.

Dobry prompt
„Jesteś redaktorem informacji. Streść poniższy tekst w 1200–1500 znakach dla czytelnika biznesowego. Zachowaj liczby i daty. Każdy akapit zakończ krótką frazą z cytatem źródłowym w nawiasie. Jeśli brakuje danych, napisz: ‘brak w materiale’. Tekst: [wklej fragmenty].”

Pytania do wywiadu

Zły prompt
„Napisz pytania do rozmowy z CEO.”
Problemy: brak celu rozmowy, poziomu trudności, profilu firmy.

Dobry prompt
„Rola: doświadczony dziennikarz. Cel: 10 pytań do 20-minutowej rozmowy z CEO spółki fintech po ogłoszeniu wyników Q2. Kontekst: [3 zdania o spółce]. Zasady: 1) zaczynaj od faktów i liczb z raportu, 2) unikaj pytań ‘czy AI zabierze pracę’, 3) dopytuj o ryzyka i CAPEX. Format: lista 1–10 z krótkim uzasadnieniem każdego pytania.”

Sprawdzenie faktów

Zły prompt
„Sprawdź, czy to prawda.”
Problemy: model z natury nie „wie”, skąd brać fakty.

Dobry prompt (pseudo-RAG)
„Masz sprawdzić tezy wyłącznie w podanych źródłach. Zweryfikuj 5 punktów i przy każdym podaj cytat + link + ocenę ‘prawda/niepewne/fałsz’. Jeśli brak dowodu w źródłach, napisz ‘brak w materiałach’. Źródła: [linki / wklejone fragmenty]. Tezy: [lista].”

Ekstrakcja danych z tekstu

Zły prompt
„Wyciągnij najważniejsze informacje.”
Problem: brak formatu.

Dobry prompt
„Z podanego tekstu wyodrębnij pola: {data_wydarzenia, miejsce, kwota_PLN, podmiot, źródło_cytatu}. Zwróć JSON. Puste pola oznacz null. Tekst: [fragment].”

Pisanie poradnika

Zły prompt
„Napisz poradnik o promptach.”
Problem: ogólne, marketingowe, bez odbiorcy.

Dobry prompt
„Napisz krótki poradnik dla redakcji online. Cel: praktyka promptowania do streszczeń, pytań do rozmów i ekstrakcji z PDF. Ton: informacyjny, bez hype’u. Długość: 2500–3000 znaków. Struktura: wstęp, 3 sekcje ‘jak’, checklista, 3 błędy do uniknięcia.”

Trzy najczęstsze błędy

• Za mało kontekstu: model dopowiada i „halucynuje”.
• Kilka celów naraz: wyjdzie miks bez ładu.
• Brak formatu zwrotki: dostajesz ładny tekst, którego nie włożysz do CMS/arkusza.

Checklista „dobry prompt w 30 sekund”

• dla kogo i po co to robisz,
• na jakiej podstawie (źródła, pliki, cytaty),
• jaka długość i format wyjścia,
• jakie są czerwone linie (czego unikać),
• kiedy masz napisać „nie wiem” lub „brak w materiale”.

Szablony do skopiowania

Streszczenie
„Rola: redaktor. Cel: streszczenie 1200–1500 znaków. Odbiorca: czytelnik biznesowy. Kontekst: [fragmenty]. Zasady: zachowaj liczby i daty; żadnych opinii. Format: 2 akapity + lista 3 kluczowych liczb na końcu.”

Pytania do rozmowy
„Rola: dziennikarz. Cel: 8 pytań do 15-minutowego wywiadu. Kontekst: [firma/temat]. Zasady: zaczynaj od faktów, potem konsekwencje; unikaj ogólników. Format: lista numerowana z jednym zdaniem uzasadnienia.”

Ekstrakcja do arkusza
„Cel: wyodrębnij z tekstu wpisy do CSV. Pola: data; firma; kwota; źródło; cytat_krótki. Zwróć nagłówek + wiersze. Brak danych = puste pole. Tekst: [fragmenty].”

Weryfikacja faktów
„Pracuj wyłącznie na tych źródłach: [linki/cytaty]. Dla każdej tezy: cytat źródłowy, link, ocena (prawda/niepewne/fałsz), jednozdaniowy komentarz. Jeśli brak dowodu — napisz ‘brak w materiałach’.”

Dobre praktyki

• Pisz krótko, ale precyzyjnie: jedno zadanie na jeden prompt.
• Dawaj przykłady i anty-przykłady („tak/nie tak”).
• Pytaj o wątpliwości: „jeśli czegoś brakuje, wypisz, czego potrzebujesz”.
• Proś o wersję „sprawdzającą się w pracy”: liczby, cytaty, format.

Czego nie robić

• „Bądź kreatywny i napisz świetny tekst” — puste życzenia.
• „Wygeneruj i sprawdź fakty” — sprawdzanie to osobny proces i źródła.
• „Streść cały PDF” — lepiej podawać fragmenty/seksje, bo modele mają limit kontekstu.

Co z tego wynika

Prompt to brief. Kiedy jest jasny, AI robi za szybkie, pomocne narzędzie. Kiedy jest mętny — dostajesz ładne, ale mało użyteczne słowa. Najpierw cel i format, potem magia.