AI analizuje język jak lingwista. W testach wyróżnił się OpenAI o1

Jak podaje „WIRED”, zespół lingwistów z Uniwersytetu Kalifornijskiego w Berkeley i Rutgers University sprawdził, czy duże modele językowe potrafią nie tylko „mówić”, ale też analizować język tak, jak robi to człowiek po studiach lingwistycznych. W serii testów najlepiej poradził sobie model OpenAI o1, który potrafił rozrysowywać strukturę zdań, wykrywać wieloznaczność i radzić sobie z rekursją.

Rekursja to zdolność „wbudowywania” zdań w zdania, czyli budowania coraz bardziej złożonych konstrukcji z tych samych elementów. W lingwistyce często uznaje się ją za jeden z filarów ludzkiego języka. W teście badacze prosili modele o tworzenie tzw. drzewek składniowych, czyli schematów pokazujących, jak zdanie jest zbudowane z fraz i wyrazów. Jak opisuje „WIRED”, o1 nie tylko poprawnie analizował zdania z trudną rekursją, ale też potrafił dołożyć kolejną warstwę zagnieżdżenia.

Drugim mocnym punktem była wieloznaczność, czyli sytuacja, gdy jedno zdanie ma więcej niż jedno sensowne znaczenie. Przykład przywołany w materiale to zdanie o „karmieniu kurczaka”, które może dotyczyć zwierzęcia albo posiłku. Model o1 potrafił wskazać dwie poprawne interpretacje w postaci dwóch różnych analiz składniowych.

Badacze sprawdzili też fonologię, czyli reguły dotyczące dźwięków mowy i ich łączenia. Żeby uniknąć efektu „model widział to w danych”, stworzyli dziesiątki mini-języków z wymyślonymi słowami i prosili modele o opisanie reguł dźwiękowych na podstawie przykładów. Według opisu „WIRED”, o1 potrafił uogólniać te reguły, mimo że języki były sztucznie skonstruowane.

Warto jednak dodać hamulec. Jak czytamy w samym artykule naukowym na arXiv (wersja z 19 maja 2025 r., opublikowana także w „IEEE Transactions on Artificial Intelligence” w 2025 r.), autorzy mówią o „zdolnościach metajęzykowych”, ale jednocześnie podkreślają, że to nadal nie jest tworzenie nowych teorii o języku. To raczej sprawdzian, czy model potrafi wykonać wymagające zadania analityczne na polecenie.